Category: Tberfil

Riflessi tal-“injoranza” tal-midja

Tlajna fuq il-qamar, sibna vaċċin għall-pandemija u saħansitra mara minn fostna laħqet President tal-Parlament Ewropew! Passi ta’ ġgant għamel il-bniedem. L-ilsna li żżerżqu fuq Roberta Metsola fl-aħħar ġranet xebbaħthom mall-bebbux li wara għodwa mxarrba xitwija, tarahom idellku l-ħitan tas-sejjieħ filwaqt li jterrqu b’kalma liema bħalha.

Roberta minn dejjem kienet maħbuba tan-Nawfraġju ta’ San Pawl u forsi f’dawn l-aħħar jiem rat il-kliem miktub f’kapitlu 28 tal-Atti, jerġa’ jseħħ kelma kelma quddiemha:

In-nies tal-gżira, kif raw il-lifgħa mdendla ma’ idu, bdew jgħidu wieħed lil ieħor: «Dan ir-raġel żgur xi qattiel, għax għad li ħelisha mill-baħar, il-Ġustizzja ma ħallitux jgħix!» Imma hu farfar il-lifgħa ġon-nar u ma ġralu xejn. Huma stennew li se jarawh jintefaħ jew jaqa’ u jmut f’daqqa. Wara li damu jistennew ħafna u raw li ma ġralu ebda deni, biddlu l-ħsieb u bdew jgħidu li kien xi alla.»

Ftit minuti fuq Facebook u ssib gazzetti u profili ta’ Maltin varji josannaw lil din il-persuna fl-istess waqt li oħrajn iwaħħlulha aġġettivi dekorużi bħal “kummidjanta”, “traditura” u “purċinella”. Tal-Pro Life ukoll biddlu fhemtom hekk kif Metsola stqarret li hi ser tieħu l-pożizzjoni tal-maġġoranza fil-Parlament dwar l-abort u appuntu, laqqmuha “disgraceful“. Insomma, kompli qalleb u jekk int fortunat jaf issib filmat jew ritratt tal-Prim Ministru li hekk kif xamm ir-riħ tal-bidla, mar żifen erba’ passi mal-magħżula tal-fazzjoni l-blu li issa qed tħalli l-valuri fuq l-ixkaffa sabiex taqdi l-Unjoni.

Sadattant ħarġet ukoll l-istorja tar-raid fid-dar tal-ex Prim Ministru snin wara li waqgħu suspetti fuqu, u l-kotra qamet. Bħalma spiss jiġri, il-Malti jqum meta l-inqas għandu għalfejn u viċi-versa. Dan il-fatt narah jikkonferma ruħu spiss quddiem stqarrijiet varji li jsiru minn esponenti lokali u li ħadd, jew ejja ngħidu, kważi ħadd, ma jagħti każ – forsi għax l-istqarrija ma tkunx saret fuq il-pjattaforma tiegħu/tagħhom. L-iktar eżempju sfaċċat huma l-istqarrijiet li ħarġu minn Mark Camilleri fuq il-poddati ta’ sieħbi Jon Mallia. Possibbli ma kien hemm ebda reazzjoni mill-Pulizija u mill-midja Nazzjonali wara intervent daqstant qawwi ta’ disa’ siegħat jirrakkonta l-għawwar tal-Partit Laburista u l-Gvern?

B’referenza għall-istess sors ta’ min insemmi s-silenzju tal-midja lokali quddiem l-attitudni inkwetanti ta’ Musumeci. Nibqa’ mistagħġeb kif dak li ħareġ minn dawn il-poddati waqa’ biss fuq il-widnejn tan-nies diġà konvertiti jew diġà konvinti li ma jridux jikkonvertu. Wisq nibża li dan it-traġitt (kelma li flimkien ma’ “nefast” saret sinonima wisq ma’ Mallia) medjatiku tant sabiħ ta’ Mallia qed iservi għal ftit, forsi parti mill-jigsaw puzzle li xi id moħbija ddettat. Wisq ngħoxa nipprova nifhem kif il-midja lokali tagħżel li tinjora l-verità sħiħa għal raġuni jew oħra.

Inutli kulħadd idoqq it-tromba tiegħu waħdu jekk ma ndoqquhiex flimkien. Inutli l-vġieli għal Daphne, il-placards u l-protesti jekk il-poplu ma jieħux azzjoni en-bloc. Inutli l-gazzetti u ġurnalisti li jilabuha ta’ paladini tal-ġustizzja meta jinteressahom biss minn ħmerijiet li jattiraw il-klikks biex is-sit tagħhom iżid il-viżitaturi. Il-plejers li qed jilgħabu l-partita ċess huma iktar makakki minn hekk.

Imma forsi dak huwa l-istil modern ta’ kif jitmexxa pajjiż demokratiku fejn kollox huwa penġut nadif, organizzat, ekwu, etiku u eleganti sabiex inti tħossok tant komdu u moqdi li saħansitra taċċetta kull sfreġju tal-valuri intrinsiċi li għaddewlek missirijietek. Meta wara ħafna “bużullotti” ġodda ikollok stqarrijiet jgħidu li kollox għaddej b’governanza tajba u persuni ‘intelliġenti’ joħorġu jiktbu “Viva Joseph! Ara min imissu!” tirrealiżża li apparti li ilna fil-qiegħ, ilna fin-nassa, inħaffru ħofra iktar profonda ma’ kull klikk.

Ir-raġel fuq is-sur u lil hinn minnu

Is-sagħtejn neqsin għoxrin ta’ filgħodu u l-poddata ta’ Jon Mallia tinsab għaddejja taħt dan id-dawl abjad; bħalissa fid-disgħa u għoxrin minuta tagħha. Kemm hu kalm dan Matthew Caruana Galizia. Nibqa’ niskanta. Imma ejja nħallu dak il-misteru fil-ġenb.

Fl-aħħar snin il-kapaċità li ndawwar ħsibijieti fi kliem miktub, jew ejja ngħidu ittajpjat, naqsitli sew. Ir-raġuni għadni ma skoprejtiex għalkemm għandi suspett li kollox huwa frott kumment aħdar li kienet qaltli waħda mit-tfajliet li fil-passat stqarrew li ħabbewni. Biss illejla kif smajt lil Matthew jgħid “we need a cultural change”, reġa’ iċċaqlaq il-vulkan ta’ fija u ġejt sa ħdejn il-kijbord, biex nikteb u nipprova ngħaqqad kitba qasira li baqgħet fil-limbu.

Ħasra li Matthew Caruana Galizia ma jitħadditx bil-lingwa Maltija. S’issa YouTube qed jimmarka 11,126 viżwaliżżazzjoni tat-taħdita tiegħu ma’ super Jon. Probabbli dawn huma l-konvertiti Maltin li kapaċi jifhmu dak li qed jipprova jgħid. Ninsab ċert li l-Ġaħan, ossija dawk il-fidili li rrefera għalihom Zammit Lewis, lanqas tgħaddilu minn rasu jisma’ dwar il-verità ta’ dan ir-raġel. Dnub.

F’silta minn tiegħu, Jovanotti jgħid “Dicono che è vero che ogni sognatore diventerà cinico invecchiando”. Sa ftit snin ilu kont nistmerru b’qalbi u ruħi kollha dak il-vers. Illum nifhmu u nasal nassoċja ruħi miegħu. Illum iċ-ċiniżmu nsibu mediċina sabiex meta naħseb dwar is-soċjetà li fiha ruħi sabet postha f’dan il-ġisem, nikkalma u ngħix ġurnata oħra mingħajr ma neħodha wisq bi kbira.

Ilbieraħt lura inqala’ kjass dwar erbgħa idjoti li nqabdu fuq vidjo iħajjru persuna f’diffikultà psikoloġika sabiex itiha għal isfel minn fuq is-sur f’Hastings. Xi uħud ħarġu bi ħġarhom jiċċaraw li dawn huma biss ftit u li ma nistgħux ngħidu li dan huwa l-istat tal-Malti fl-2021. Fl-istess waqt fuq Facebook, Malti kwalunkwe daħal jgħajjar ġuvni li tilef ħajtu traġikament f’inċident tat-traffiku u bħala reazzjoni aktar Maltin bagħtuh jieħdu f’għoxx familtu u f’għoxx l-aħħar mejjet tiegħu. Fl-istess waqt, Caruana Galizia qed jitkellem fuq “stupidity and bribery” li tirrenja fil-klassi politika ta’ dan il-pajjiż u fl-istess waqt qed niftakar fuq kemm nies iċċelebraw il-fatt li ladarba Maltija għajjrithom, kien ħaqqha li “tinġabar biċċiet” minn għalqa fil-Bidnija. Hemm bżonn infihem il-matematika f’dan kollu?

Malta, niesha u l-kultura tagħhom huma morda. Dan il-pajjiż tnawwar fil-qalba tiegħu. Dan il-pajjiż biegħ ruħu għall-flus għax iqis il-flus bħala l-uniku valuta valida. Dik hi l-kultura tagħna. Jekk qatt ma rrealiżżajt, il-Ministeru tal-Kultura filfatt, ma jindirizza qatt il-kultura! Il-kultura mhix il-programm artistiku li organizza l-Ministru flimkien mal-Kunsill tal-Arti. Il-kultura mhix l-avvenimenti tal-Valletta 2018 jew il-VCA. Mhix is-siti restawrati mimlija monstri sagri ta’ Heritage Malta. Il-kultura mhix kunċert ta’ vjolini fit-Teatru Manoel jew xi sessjoni tat-teatru ta’ Teatru Malta. Dawn li semmejt huma biss ftit minn eluf ta’ aneddoti jew, għodda storiċi u artistiċi, li jistgħu jiffaċilitaw sabiex il-Malti jipprattika kultura animata, infurmata u kreattiva.

Il-kultura, fl-aħħar mill-aħħar hija l-kwalitajiet u drawwiet tal-poplu llum… sottomess, jekk mhux kompliċi, għall-organizzazzjoni kriminali li tmexxih. Kultura b’faqar ta’ ġudizzju kuxjenzjuż. Kultura li tiċċelebra d-donazzjonijiet sfurzati fl-Istrina. Kultura tal-politikament korrett maħduma apposta sabiex ma tħalliniex inlissnu l-verità sħiħa. Kultura ta’ artisti li lanqas għandhom ħila jagħmlu kumment kritiku kontemporanju b’xogħolom iżda jintilfu jorgażmaw bis-superlattivi għal kull idea fqira li tiġi maqsuma fuq il-mezzi soċjali. Basta jilgħaqu. Basta jdawwru tazza nero d’avola u lira. Kultura ta’ sistema edukattiva li tipproduċi ġurnalisti bla kapaċità li jinvestigaw lil hinn mill-ħmerijiet fuq Facebook u Tik Tok. Kultura ta’ nies influwenti li jibqgħu jgħidu li kollox “business as usual” li ma jmurx tikrolla l-ekonomija. Kultura tad-dnub u mhux tal-imħabba. Dik kultura: “bribery, corruption” u magħhom inżid “alienation”.

It-tama tiegħi f’dan il-pajjiż spiċċat biċċiet f’għalqa – forsi kontemporanjament mal-mewt tal-ġurnalista. Jista’ isalvana biss żmien ta’ uġiegħ psikoloġiku u fiżiku kollettiv li jħassar dak li aħna u jwellidna ġodda. “Kunflitt aħrax, gwerra qalila”. Dejjem noħlom f’dawk u fl-“ilsna twal tan-nar jibilgħu Strada Rjali”. Jista’ jsalvana baħar dmugħ li forsi jaħsel d-demm mis-semm. Forsi jinxfilna lsienna quddiem bniedem fuq xifer is-sur. Forsi nsalvaw ruħna, jekk fhimna r-regoli ta’ din il-logħoba!



Kif insterqu il-Beltin

Fl-aħħar ġranet qamet polemika qawwija dwar l-aħħar serqa li laqqtu l-Beltin b’intervent goff, ikrah u pastaż ta’ imprenditur li spiss jirrepeti li jħobb lill-Belt Valletta iżda li jidher ċar li ma jħobbx lil niesha – anki jekk spiss ixerred xi naqra flus qalb il-parroċċi.

Minn qalbi nixtieq ngħid grazzi lil dan l-imprenditur għax bis-saħħa tal-arroganza tiegħu ħafna Beltin irrealiżżaw kemm ġew mogħtija bis-sieq mill-awtoritajiet fl-aħħar snin. Ir-rampa li tħalliet tintrama fi Strada Merkanti mhux talli tixhed l-injoranza (xi ħadd li jinjora) tal-imprenditur imma tixkef il-ħażen tal-awtoritajiet li japprovaw proposti ta’ dan it-tip bla ma jagħmlu riċerka xierqa u jirrealiżżaw l-impatt soċjali tagħhom. Mhux talli hekk, talli b’arroganza jargumentaw li ladarba ħadd ma oġġezzjona għall-biċċa karta u jkunu waħħlu f’xi kantuniera, il-proġett kellu l-barka ta’ kulħadd u bħal Pilatu jaħslu idejhom minn kull responsabbiltà u għal ftit ma jibqgħux “awtorità”!

Le, l-istruttura fi Triq Merkanti mhix preċedent. Il-preċedenti ilhom ġejjin. Ilhom ġejjin snin twal iżda sfortunatament l-għorrief ġurnalisti jqumu biss meta jkun hemm ftit storbju fuq il-meżżi soċjali. Ir-renju tal-imwejjed u s-siġġijiet ilu li keċċa lill-kavallieri u daħal jisraq il-ġid kollu ta’ din il-Belt. Huwa renju b’saħħtu li jilbes eleganti u li wassal lill-Beltin jemmnu li l-progress ser jirriġeneralhom darhom. X’ġara imma?

L-istruttura fi Strada Merkanti qabel inksiet bl-injam sabiex takkomoda aktar imwejjed u siġġijiet. Ritratt ta’ Daniel Cilia.

Kif nafu, hekk kif il-kapitali daħlet fil-proċess sabiex tkun il-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura, l-investitur baqa’ jħawwel ġidu u jiekol dak li seta’ minn dak li sab u aktar. Il-legat ekonomiku ta’ dan il-proċess kien goff u kien grazzi għall-pandemija li t-tqaħħib ta’ Beltna ħa kemmxejn ta’ pass lura fis-snin ta’ wara. Kif ħareġ minn riċerka tal-Fondazzjoni Valletta 2018 stess, fl-istrateġija għall-kapitali rajna biss sa mneħirna. Dawk li kienu diġà okkupaw spazji pubbliċi u għamluhom tagħhom, sabu fejn jimirħu għax fejn investitur seta’ jaqla’ lira żejda, dan sab sapport minn kull fazzjoni, inkluż il-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta.

L-okkupazzjoni ta’ spazji pubbliċi mill-investitur privat saret b’mod sfaċċat. Sa mill-2013 kien hemm rapporti varji għaddejjin fil-meżżi soċjali. Il-monument/talba lill-Alla quddiem il-kappella ta’ Liesse ittieħed postu għal gabbana kummerċjali fejn is-siġġijiet baqgħu jispuntaw sa ftit xhur ilu u saħansitra serqu nofs il-bankina. Snin qabel, l-istess triq inbidlet minn żewġ karreġġjati għal waħda sabiex takkomoda lil xi ħadd li sa llum baqa’ mistur. Ftit iktar ‘l fuq kulħadd jaf bl-imprendituri li kabbru ġidhom billi investew fi spazji ċkejkna mmens iżda kattru s-siġġijiet, imwejjed u mħaded matul it-turġien pubbliċi. Minn hemm l-eżempju baqa’ jkaxkar. Ladarba wieħed tħalla jibni imperu, ħaddieħor ried l-imperu tiegħu.

Dak iż-żmien xi kunsilliera b’rieda tajba, stinkaw sabiex jinċentivaw ftit ħajja matul it-toroq rieqda tal-Belt Valletta. Iżda kienu qtates għaġġelija, akkomodaw u allura l-kapitalist rikibhom u stagħna filwaqt li kompla jnaqqar territorju pubbliku. Sadattant dan l-effett kabbar il-valur tal-propjetà fil-Kapitali, ir-resident beda jirtira bil-mod il-mod sabiex forsi anki hu jdawwar lira u postu beda jieħdu imprenditur ġdid – dak tal-Boutique Hotels. U għal wieħed kien hawn xi 40 tafux! Li ma jmurx turist jorqod tliet kilometri bogħod mill-isbaħ Belt fid-Dinja. Illum dawn l-istrutturi jheddu d-drawwiet tal-komunitajiet Beltin – eżempju ċar fir-rapporti li daħħal hotel partikolari fuq is-Sur ta’ Santa Barbara kontra maħżen ta’ festa lokali!

Ma nistax ma nsemmix l-ikbar żewġ serqiet ta’ spazji pubbliċi li saru sa issa. Bla dubju dawn huma s-serq tal-pjazza tas-Suq u ta’ Pjazza Ħelsien. Filwaqt li tal-ewwel insterqet totalment bil-barka tat-titlu tal-Kapitali tal-Kultura u illum anki minn Google Maps sparixxiet, it-tieni waħda ġiet imbarrata bil-ħadid ftit xhur wara, sabiex l-ebda persuna f’dan il-pajjiż pseudo-demokratiku ma tażżarda tqarreb lejn l-ispazju fejn Maltin bħalha suppost jirrappreżentawha. Il-Fondazzjoni imqabbda tippromwovi l-Kultura fil-Belt kapitali kienet skuża wkoll sabiex investimenti oħra jħawwlu d-dnub umbagħad iħalluh jinbet u jkattar ladarba l-2018 tintemm. Fost dawn insibu gallarija/palk fi Strada Stretta li suppost kellha titneħħa iżda ovvjament baqgħet hemm, kif ukoll sensiela ta’ qsari tal-injam fi Pjazza Ħelsien. U xi ngħidu għall kwantità ta’ siġġijiet u mwejjed li lejl u nhar jitħallew fl-istess Strada Stretta! U bilħaqq! Xi ngħidu għall-istruttura fi Triq Santa Luċija bejn Strada San Paolo u Strada Merkanti u l-ammonti kbar ta’ siġġijiet u mwejjed fi Strada Rjali? Aktar serq goff u sfaċċat!

Sakemm ma jkunx hawn mexxejja u amministraturi li kapaċi ma jkunux popolari, dan is-serq ser ikompli jitrawwem u joktor fil-kultura kummerċjali ta’ dan il-pajjiż marid.

Pawlu Mizzi

Nistgħu nagħmlu passiġġata virtwali madwar il-Belt Valletta u nibqgħu nsibu spazji misruqa mingħand il-Pubbliku. Filwaqt li l-Belt Valletta ma għandiex titħalla tkun bla ħajja, żgur li l-ħajja ma tiġix meta r-resident iħossu fgat minn din l-okkupazzjoni kattiva. Sakemm ma jkunx hawn mexxejja u amministraturi li kapaċi ma jkunux popolari, dan is-serq ser ikompli jitrawwem u joktor fil-kultura kummerċjali ta’ dan il-pajjiż marid. Lura fis-snin, ex Sindku kien qalli “kif tista’ twaqqfu xi ħadd hekk?” għal miljunarju li bena sular fuq is-Sur ta’ Santa Barbara u farrak is-sens ta’ taraġ estetiku li l-Kavallieri ta’ San Ġwann tant saħqu fuqhom għall-belt il-ġdida. Bil-biża mis-sinjur nistgħu narmu l-valuri tagħna fil-baħar!

U int, li ssejjaħ lilek innifsek Belti jew Beltija x’qed tagħmel? Meta ser tqum u tipprotesta? Meta ser tirrealiżża li l-mexxejja li għażilt tnejjku bik għax jafu biss jgħidu iva lill-Partit u lil min għandu l-flus!? Ser tħallihom ikomplu jnaqqrulek l-identità tiegħek? Ser taċċetta li l-kultura tiegħek tiġi mormija? Qum mir-raqda, ingħaqad ma min irid iwassal messaġġ u semma leħnek ja ljun bla bajd u xejn aktar!

U bilħaqq, issa uffiċċjali li intom imiss Marsin!

Lanċa ġejja u oħra sejra

It-tisbieħ li sar u qed isir fiż-żona ta’ Liesse ġewwa l-Belt Valletta minħabba l-laneċ ħfief għal Għawdex, għalkemm sentejn tard, huwa bla dubju proġett estetikament sabiħ, ma hemmx xi tgħid u sakemm ma jfarrkux il-Grigal nemmen li ser jagħti nifs sabiħ liż-żona. Biss l-estetika mhux kollox meta tkejjel il-valur ta’ proġett ta’ €2.5 miljun.

Jinkwetani ‘l fatt li għal darb’oħra insterqet żona li fiha l-Beltin li jgħixu fiż-żoni tax-xatt kienu jinżlu għar-rikreazzjoni tagħhom. Dan l-ispazju rikreattiv fil-Belt Valletta qiegħed kulma jmur jinsteraq għal proġetti tal-Gvern u mhux – kif qed naraw iseħħ anki f’Marsamxett. Jonqos issa l-iżvilupp ta’ San Iermu u l-kosta madwar il-forti. Nemmen li kieku l-komunità kienet fiċ-ċentru tat-tfassil urban, dan l-iżvilupp seta’ faċilment irriġenera il-binja l-antika tas-SEA MALTA – żona diġà armata għall-ivjaġġar, bi lqugħ tajjeb u li toffri spazji tajbin għal parkeġġ fil-qrib mingħajr ma toħloq wisq inkonvenjent lil residenti.

Minn dak li tkixxift u skoprejt, jidher li l-pjan kien li titħaffer mina taħt jew fil-mina ta’ Lascaris sabiex in-nies li jaqbdu l-ferry għal Għawdex jagħmlu dan billi jinżlu mill-lift tal-Barrakka ta’ Fuq u jimxu sal-moll. Biss jidher li minħabba l-valur storiku tas-swar, kif xieraq, din ma tħallitx issir. Issa min ser juża dan s-servizz tal-baħar ser ikollu jaqsam minn fuq zebra li tlestiet quddiem il-mina ta’ Lascaris. Konvint li dan ser ikun ta’ inkonvenjent għat-traffiku li diġa huwa sostanzjali fiż-żona – speċjalment kif jerġgħu jitfaċċaw il-hop on hop off ladarba jirritornaw il-cruise liners.

Ġejt mgħarraf ukoll li Social Impact Assesment rigward dan l-iżvilupp ma sarx u kif diġà jidher, ftit ingħata każ tar-residenti li jgħixu qrib. Sar minflok Business Asessment li rriżulta tajjeb ħafna. Personalment ma nkejjilx l-impatt soċjali biż-żieda jew nuqqas ta’ parkeġġi – mhux għax dan mhux importanti – iżda billi ninnota kif il-kwalità tal-ħajja tagħna l-Beltin ser tiggwadanja jew taqla’ daqqa ta’ ħarta.

Wisq nibża li filwaqt li ż-żona żviluppata ħadet ir-ruħ meta mqabbla mat-telqa li kien hawn sa ftit ġimgħat ilu, l-impatt soċjali ser ikompli jikkawża ġentrifikazzjoni tal-komunità. Qed nitħasseb dwar konċentrazzjoni akbar ta’ traffiku iżda ukoll dwar il-possibiltà dejjem tikber li aktar Beltin jgħażlu ibiegħu l-propjetà tagħhom biex jaqilgħu lira tajba permezz tal-kirjiet kummerċjali jew aktar u aktar sabiex ifittxu ftit paċi minn dan il-ġenn. Nemmen li dan ser ikompli jfarrak il-komunità Beltija fix-xatt; il-ftit li fadal minnha. U issa żgur li l-festa tal-Madonna ta’ Liesse tista’ tgħid li qtilniha darba għal dejjem! Addio il-vjaġġ fuq il-lanċa f’ġieħ ir-ritwali kulturali!

Sfortunatament ser inżid dan il-proġett mal-ħafna fejn il-komunità ma kienet qatt ikkonsultata. Hemm lista twila minnhom fejn il-komunità Beltija m’hi qatt ikkunsidrata. Il-mod kif dan il-proġett inżamm fuq xkaffa għal sentejn u twettaq f’ħakka t’għajn hekk kif waslu l-laneċ tal-kuntrattur jurini biċ-ċar li t-tisbieħ ma sarx għal wiċċ il-komunità iżda biex jaġevola lill-imprenditur. Il-mod kif is-swar tal-kapitali li jidhru fir-ritratti ġew restawrati tul is-snin iżda dawk li qegħdin għal wiċċ ir-residenti tħallew fit-telqa hija metafora qawwija ta’ kif meta tieħu bla ma trodd, anki l-komunità tħott.

Il-vuċi tal-imgħallem

Meta fl-ewwel jiem tal-1981 ommi iġġieldet għal ħajti għax “kont għaxar minuti bogħod milli nifga mal-kurdun”, ftit li xejn kienet taf li fl-istess sena ġenju Taljan kien qed jagħti l-ħajja lit-tielet album mużikali tiegħu – kapulavur ieħor qalb oħrajn varji li influwenzaw lil binha tul ħajtu kollha.

Lil ommi llum sibtha b’qoxra fuq xufftejha, kważi tokrob għal tazza ilma. L-ilma wasal u bħal qisha ħadet ir-ruħ. Il-ħajja kiefra mat-twajjeb u f’kull episodju tfakkarni li ma hemmx mod kif tfehma jew tiddireġiha. Illum dak il-ġenju temm il-għatx tiegħu mal-ħajja materjali f’din id-Dinja u qabad il-linja vertikali lejn eżistenza ġdida, forsi aktar spiritwali li tant fittex u xtarr dwarha. Parti kruċjali mit-Trasformazioni dell’io kif kien sejħilha fis-silta Passacaglia.

Illum id-Dinja tilfet bniedem li kien jaf ikun ta’ tieqa lejn l-ispirtu u allura liberu li jikkrea, jitkellem u jiġġenera ħsieb. Illum tlifna bniedem li għallimna nistaqsu, nikkrejaw u ma nisktux; kemm-il darba nużaw widnejna. Franco Battiato, maħbub ta’ art twelidu Sqallija, eċċentriku, mgħallem inventiv, provokatur niggieżi u dirett.

Il-parteċipazzjoni tiegħu b’sorpriża waqt il-kunċert ta’ Carmen Consoli f’Taormina kien l-uniku mument li qattajt qrib tiegħu, għaxar snin ilu, mhux wisq bogħod minn daru. Niftakarni niġi kkuntattjat sabiex inwasslu anki f’pajjiżna bil-proġett DIWAN – biss ma stajtx nerfa responsabbiltà finanzjarja waħdi – u f’dan il-pajjiż diffiċli ssib sapport ġenwin meta tkun trid tinvesti biex ġenju jersaq ‘l hawn. Fit-Teatru Manoel ma kienx hemm spazju għal Battiato għax kien hemm kalendarju mimli. Quddiem l-idea li jkun protagonist fil-programm kulturali tal-kapitali fl-2018 kien hemm nuqqas ta’ interess kbir. Tentattivi oħra li nispira xi ħadd li kellu s-saħħa jagħmel dan, kollha fallew għal raġunijiet li qatt mhu ser insir naf eżatt.

Il-bniedem ħalla din id-Dinja imma l-ġenju jibqa’ fil-ħolqien provokatorji tiegħu. Fil-mużika u anki fil-films u dokumentarji. F’pajjiż bħal tiegħi fejn iċ-ċentru ta’ gravità permanenti ma jeżistix, taħrabli demgħa għal dan il-bniedem li ħalla marka bl-eżistenza tiegħu u niddedika kliemu mis-silta Inneres Auge (Inner Eye) lil pajjiżi – illejla mitluf isegwi medjokrità kulturali li qatlitna tassew.

Che cosa possono le leggi
Dove regna soltanto il denaro?
La giustizia non è altro che una pubblica merce
Di cosa vivrebbero
Ciarlatani e truffatori
Se non avessero moneta sonante da gettare come ami fra la gente.
La linea orizzontale
Ci spinge verso la materia,
Quella verticale verso lo spirito
Inneres auge, das innere auge

Ma quando ritorno in me,
Sulla mia via, a leggere e studiare,
Ascoltando i grandi del passato
Mi basta una sonata di Corelli,
Perché mi meravigli del creato!

Strieħ fis-sliem l-imgħallem. Il-ġenju tiegħek jibqa’ jisfida din id-Dinja orribbli u joffri ħajja f’din l-eżistenza mortali, kuljum.

We will never die. We were never born.

Super League tal-ballun

Illum kull min raqad, mhux bħali li bqajt imqajjem insegwi dak li kien qed jiġri fid-dinja tal-ballun u naħdem l-arti, qam maħsud bl-aħbar li tnax fost l-akbar klabbs tal-futbol Ewropew ser jiffurmaw kampjonat għal rashom lil hinn mill-UEFA u l-FIFA.

Ir-reazzjonijiet li smajt u qrajt kienu varjati u kuluriti. Mid-diżgust ta’ Gary Neville fl-Ingilterra, għad-diżappunt ta’ Matteo Salvini fl-Italja, għall-opinjonijiet varji fuq Facebook.

F’dinja fejn il-flus saru jiddettaw, fejn ir-rispett lejn il-poplu huwa mqaħħab anki mill-politiċi li jirrappreżentawhom, din il-mossa ma ssorprendietni xejn. Naħseb it-tbaħrid li ppermetta l-bniedem kull fejn jidħol il-flus iwassal għal qirda tal-valuri inkluż ir-rispett lejn min wasslek fejn int; f’dal-każ, il-partitarji. U appuntu għalhekk, għax il-bniedem ma jafx jgħix il-libertà mingħajr ma jabbużaha, dejjem qbilt li l-ordni u d-dixxiplina huma essenzjali.

Fuq kollox nażżarda ninnota kif il-mudell issuġġerit minn dawn il-klabbs huwa xbiha ta’ dak applikat fit-twaqqif tal-Unjoni Ewropea fil-kamp politiku. Grupp ta’ entitajiet li jaħsbu li huma aħjar minn ħaddieħor frott il-kaxxa finanzjarja tagħhom jingħaqdu biex ifasslu huma stess ir-regoli tas-suq li jaħdmu fih u jiddettaw huma stess min isir membru u min jibqa’ barra.

Ħafna qed jgħidu li t-twaqqif tas-Super League huwa t-tmiem tal-futbol ewropew. Nittama li jekk għad hemm skop li d-dinja sportiva tħaddan il-valuri, il-UEFA tagħraf tinjora b’mod drastiku din l-inizzjattiva u tkompli tħaddem il-mekkaniżmi tagħha mal-klabbs li baqgħu liberi. Jgħaddu s-snin, jinħolqu swieq ġodda, partitarji ġodda u filwaqt li dawn it-tnax jitħallew jimmasturbaw flimkien, il-poplu sportiv jibqa’ jgawdi l-battalji miftuħa bejn klabbs kbar ġodda.

Id-dubji tiegħi jiġu meta niftakar kif anki l-klabbs żgħar bħal Malta għażlu li jsiru membri tas-Super League Politiku/Ekonomiku lura fl-2004 u fetħu t-triq għal aktar libertinaġġ li llum qed ingawdu s-semm tiegħu fil-qirda ta’ art twelidna.

Xiedha ta’ imħabba

“Hemm Kristu mejjet bħalissa” kienet tgħidli ommi f’dawn is-siegħat. Bejn nofsinhar u t-tlieta ta’ wara nofsinhar kienet tħeġġiġna nsumu jew għallinqas nieħdu ftit ravjul mingħajr tiżjin. Ommi għalmitni li f’dawn is-siegħat nixtarr ftit xi tfisser il-passjoni u l-mewt ta’ ħuna Ġesù.

Illum ommi ma tistax tagħmel wisq għax tinsab mgħobbija bis-salib tagħha. Mhux għax kellha bżonnu tafx. Ommi diġà wettqet il-ħidma tagħha, rebħet it-taqbida t-tajba u ggarantiet ruħha l-kuruna tal-ġustizzja merfugħa għaliha u li biha Ġesù stess għad iħallasha. Fuq hekk m’għandix dubju. Meta nħares lura u niftakar f’kull ġest, imqar l-iżgħar, li wettqet ommi, nifhem eżattament x’iġifieri titlef ħajtek biex tirbaħha. Ma kellix bżonn dottorat biex nifhem u ninsab kuntent li sa minn ċkuniti kont xhieda ta’ espressjoni tanġibbli tal-imħabba – fejn dak miktub isir tassew.

Kellha rasha iebsa, kultant kienet tgħaġġibhom u ma kinetx ser torqod qabel ma tirreaġixxi għal xi argument bil-kitba f’xi gazzetta, b’xi telefonata fuq ir-radju jew xi argument. Nemmen li l-imħabba titlob li fuq kollox, ma nisktux quddiem il-ħażin. Li naħfru lil min iwettqu iżda li ma naċċettawx il-ħażin.

Għal darb’oħra illum erġajt bkejtha lil ommi – mhux għax kif kienet tgħidli hi wara xi argument “għad jiddispjaċini” – imma għax naf li bħalissa tinsab waħedha f’sodda fi sptar, mingħajr iċ-ċans li tgħid kelma ma xi ħadd. Mingħajr iċ-ċans li sserraħ ħsiebha fuq wiċċ familjari u li tista’ tgħarfu qalb il-geġwiġija li ħakmet lil moħħha bil-mard. Bkejtha għax xtaqtha hawn terġa’ tfakkarni fis-sawma b’rispett lejn Kristu mejjet li tant kienet tħobb, waqt li naqsmu belgħa té.

Is-salib tqil. It-tbatija morra. Imma l-imħabba u d-dejn lejn l-imsallab hija ikbar; kemm dik lejn Kristu kif ukoll dik lejn ommi.

Il-ġemel u ħotobtu

“Jekk aħna għandna ħotba, intom għandkom ħotba akbar minna paraparararara!” Hekk nistħajjilhom qed ikantaw l-iXtruppaw hekk kif niddedika ftit ħin naġġorna ruħi bil-politika Maltija.

Għadni kif smajt id-diskors tal-Prim Ministru ta’ Malta llejla fil-Parlament. Ikolli ngħid li l-pinna wara dan id-diskors hija l-istess bħal dik ta preżentatur televiżiv li l’hena tiegħu jrawwem il-partiġġjaniżmu mħawwar bil-ġobon tal-ħakk. Inħoss faqar kbir f’diskors fejn dawk li suppost insejjħulhom onorevoli, huma msejjħa cheap, u ndirizzati bi tbissim u ton inkejjuż u bi kliem bħal “ieqfu parlaw fil-vojt”. Żgur mhux ton ta’ Prim Ministru f’Parlament.

L-istrateġija prinċipali tal-protagonisti tal-Gvern ta’ llum hija li dawk li mhumiex ta’ fehma bħalhom jiġu rridikoliżżati u ttimbrati b’xi titlu dispreġjattiv jew battuta sarkastika li jġibu tbissima f’wiċċ l-għami. B’hekk xejn ma jista’ jiġi interpretat bħala offiża u kollox jibqa’ għaddej qisu xejn m’hu xejn. Dawk li suppost ikunu ta’ eżempju lejl u nhar illum jinbidlu f’atturi protagonisti li b’għażla jkiddu u jwaddbu lill-kollegi tagħhom fir-redikolu. Stil makakk li diffiċli jiġi meqjus bħala nġurja.

Biss il-ftit melħ li għandi f’moħħi u l-esperjenza jwassluni nirraġuna. Kif tgħallimna meta konna tfal, dawk li jaħbu idejhom ħafna drabi huma dawk li jkunu xeħtu l-ġebla. F’diskors parlamentari fejn l-impenn ikun dak li tgħatti ħotobtok bil-ħotba ta’ ħaddieħor, tkun qed tgħini wisq sabiex ninduna min huwa t-tifel l-imqareb! F’diskorsi kontinwi fejn minflok nindirizzaw il-problemi ħoxnin u anki kriminali li għandna ma’ saqajna tibqa’ tiftaħar bir-riżultati ekonomiċi li int bħala amministratur obbligat tilħaq, tkun qed turini li ma tafx li l-bniedem mhux bil-ħobż biss jgħix!

“…fejn tara liż-żewġ naħat tal-kamra jakkużaw lil xulxin mingħajr ħadd ma jkollu l-ħila jaqbad il-bajd u f’għafsa waħda jqum u jistqarr dak li jaf/taf…”

Huwa tassew ħasra li ħafna Maltin jitrejjqu ta’ kuljum minn dan is-sajran ta’ mibgħeda frott il-kilba għal poter partiġġjan. Bħallikieku l-Gvern f’idejn skwadra jew oħra mhux l-istess Gvern tal-poplu Malti jkun! Kunċett sempliċi li moħħ wara ieħor baqa’ ma fhemx nonostante is-snin twal jorgażmaw fil-kotba fl-Università. L-istess bħat-twajjeb li jinħakem fil-partita idjota partiġġjana u jintradam f’omertà.

Iċ-ċirklu pervers fil-Parlament Malti fejn tara liż-żewġ naħat tal-kamra jakkużaw lil xulxin mingħajr ħadd ma jkollu l-ħila jaqbad il-bajd u f’għafsa waħda jqum u jistqarr dak li jaf/taf, twassalni nitħassar lil dawn li suppost huma r-rappreżentanti tiegħi – kollha kemm huma. Tibqa’ ħolma li nara lil dawk li b’xi mod naf direttament, fuq iż-żewġ naħat, u li lejhom kelli rispett, iqumu minn dak it-teatrin, jgħidu l-verità li jafu u jitilqu ‘l barra.

Imma forsi dik l-omertà hija ċ-ċavetta ta’ kollox. It-theddida li mal-ewwel nifs, bħal Daphne, isibu xi murtal jistennihom twassalhom jagħżlu li bħal meta konna tfal, joqgħodu jitnejjku bina, jwaħħlu f’min beda l-ewwel u ta’ min hi l-akbar ħotba.

U allura kompli roxx aktar ġelu minn dak ic-cheap għażiż Prim Ministru ħalli nibilawha li għandek dritt ikollok ħotba għax l-oħrajn għandhom oħra. Ħalli nibilawha li kollox huwa sew u li xejn mhu xejn.

Daqqa ta’ ħarta b’pinna f’wiċċ il-Beltin.

B’daqqa ta’ pinna SportMalta għaddiet maħżen f’Xatt il-Barriera fil-Belt f’idejn il-Klabb Regatta Birżebbuġa. Għalhekk issa l-unika klabb barra l-Port il-Kbir għandu fi ħdanu binja li fiha jista’ jħarreġ numru ta’ qaddiefa b’mod professjonali f’tefgħa ta’ ġebla ‘l bogħod minn fejn isiru t-tlielaq tar-regatta.”

Hekk beda llejla s-servizz tal-ONE dwar din il-propjetà, li tqum eluf kbar ta’ ewro, irregalata mill-Gvern lil Klabb sportiv li mhux parti mill-komunità Beltija. Ninsab tassew diżappuntat ġaladarba entitajiet varji Beltin ilhom xhur twal jitkarrbu sabiex il-Gvern jgħin is-sitwazzjoni prekarja tagħhom fejn tidħol propjetà.

L-argument miġjub fis-sitwazzjoni, dak li “issa l-unika klabb barra l-Port il-Kbir għandu fi ħdanu binja li fiha jista’ jħarreġ numru ta’ qaddiefa b’mod professjonali f’tefgħa ta’ ġebla ‘l bogħod minn fejn isiru t-tlielaq tar-regatta.” insibu tassew bla sinsla, dan għaliex jidhirli li f’Birżebbuġa hemm l-istess baħar li jinstab fil-Port il-Kbir. Bl-istess argument, kull klabb tal-futbol fil-Kampjonat Premier imissu jitlob propjetà tefgħa ta’ ġebla bogħod mill-iStadium Nazzjonali f’Ta’ Qali sabiex ikun jista’ iħarreġ lill-plejers tiegħu b’mod professjonali!

Għandi kurżità kbira nkun naf x’inhi l-pożizzjoni tal-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta f’dan ir-rigward. Jidher li ħadd mill-Kunsill Lokali ma kien preżenti għal din il-konferenza stampa. Għaliex? Lil hinn minn hekk, ilhom iqumu ilmenti fost il-komunità Beltija li ż-żona quddiem l-istess maħżen, li ilu jintuża mill-Klabb imsemmi għall-aħħar snin u mhux mill-llum, ġiet ikkapparrata mill-istess entità sportiva b’barriers fejn anki residenti Beltin ma tħallewx jersqu lejn l-inħawi biex jagħmlu xi bbq fl-istaġun tas-Sajf. Saħansitra saret zebra crossing f’punt tassew perikoluż taħt niżla mill-aktar wieqfa fil-Belt Valletta sabiex taqdi lil dan il-Klabb.

Nistenna reazzjoni mingħand is-Sindku tal-Belt Valletta kif ukoll il-Kunsillier responsabbli mill-iSports. Naħseb illum il-Gvern u SportMalta naqsu bil-kbir lill-komunità Beltija speċjalment lil dawk bħali li joffru ħinhom b’xejn b’risq il-komunità u l-kultura tagħna.

Jekk kien hemm bżonn sinjal ċar li l-komunità u l-kultura Beltija qed tiġi meqruda b’mod strateġiku, dan huwa kapitlu ieħor, fost ħafna oħrajn, miktub b’daqqa ta’ pinna.

Qumu minn hemm Beltin!

Il-festa tan-Nawfragu

Sebaħ l-isbaħ jum.

Sena wara sena wara sena nibqa’ nsibha diffiċli ma nesprimix ħafna sensazzjonijiet fil-jum tal-10 ta’ Frar hekk kif minn ċkuniti kont nitpaxxa ngħix kull mument ta’ dan il-jum li kien ixaqleb u jibdel kull rutina tal-familja.

Illum li għaddew erbgħin sena minn l-ewwel appuntament tiegħi ma’ din id-data, inħares madwari u nirrealiżża kemm ħajti nbidlet u dak li għal snin twal kien ovvju, illum m’għadux. Imqar tgħanniqa lil ommi – ma hix possibbli llum.

“Il-festa tan-Nawfragu”, kif darba sejħilha sieħbi Sandro Lapira f’intervista li kont għamiltlu, hija tfakkira dwar l-għeruq familjari u spiritwali li ffurmawni kif ukoll mument ta’ kburija bħala membru minn komunità b’identità qawwija fil-Belt Valletta.

Din id-darba x-xorti ħażina laħqet lilna wkoll. Frott il-pandemija u l-injoranza tal-Malti aljenat li jkompli jkattarha, illum mhux ser ngħixu l-appuntamenti tant sbieħ bħas-soltu. Influwenzat minn xi forma ta’ frustrazzjoni dawn is-siegħat qabel tlugħ ix-xemx kienu mimlija emozzjonijiet li xtaqt nħarbex. Emozzjonijiet li wassluni nifhem kif il-Festa tan-Nawfraġju ta’ San Pawl 2021 xorta waħda qed naraha sseħħ.

Ilbieraħ waqt is-sitt edizzjoni tal-programm radjofoniku tiegħi CITY GATE, Fr. Karm Debattista sfida lili u lil sieħbi Keith Carabott li kemm-il darba din is-sena nitilfu l-ferħ tal-10 ta’ Frar, allura ma nkunux denji nissejħu Pawlini. Dan għaliex skontu, San Pawl huwa persunaġġ mimli ħeġġa u li anki quddiem l-akbar sfida ma jitlifx l-entużjażmu – anzi! Kienet appuntu din l-isfida li wasslitni niftakar kif anki din is-sena rajt il-festa ssir fil-ħeġġa ta’ sħabi:

Mario Cassar rama’ it-tieqa bi statwa mill-isbaħ ta’ San Pawl u konvint li għada ser narah kburi u eċitat daqs l-ewwel darba fi triqtu lejn il-Pontifikal. U ħalli għalih lil Jeremy Dalli biex jaqbad miegħu ma kull ċans li jkollu – għax jekk mhux id-Dalli, min se jiċċajta ftit? Roderick Abela bħal kull sena rajt għajnejh jixgħelu kull darba li jissemma isem San Pawl u rajtu jitħeġġeġ biex iżommna motivati. Għada jkun fuq quddiem isellem lill-mistiedna għall-Pontifikal. Douglas Mifsud ta’ ftit kliem imma ma tridx wisq biex tinduna li moħħu jkun qed iberren fuq l-iskwadra Pawlina, fuq kull individwu, fuq kull inizjattiva. Għal ġurnata waħda biss il-Milan u l-Valletta jitpoġġew ħarira fil-ġenb. Etienne Montfort dejjem spalla; ma jieqafx ifaħħar u jissapportja kull inizzjattiva jew ħsieb – anki fuq il-mezzi soċjali. Martin Gravina wara tant ħidma fuq elementi oħra, dalgħodu żgur li jbakkar fil-Kolleġġjata biex il-Pontifikal joħroġ perfett! Ma naqsux l-aħwa Bonello, ifakkruna li l-grokk whiskey jissejjaħ “Tal-Kanonku” u bil-mod tagħhom produċew xi ritratt, issa anki 3D, jew xi ħsieb dwar l-10 ta’ Frar. Jonathan Grima ta’ La Valette ma waqafx jivvinta inizjattivi għas-Società. Clint it-tewmi Cremona dejjem ipaxxina bl-istatwa mill-isbaħ ta’ San Pawl li żżejjen daru. L-istess bħal Mike tal-Beati Paoli. Jiġuni f’moħħi persuni mill-Arċipierku bħal Frans Mintoff, il-Maxi u ta’ Lapira li żgur ikunu qed jistenbħu bi tbissima llum. Sadattant Stephen Baldacchino qabbel frażijiet u kiteb strofi, ħażżeż poeżiji u żewwaq il-midja soċjali b’ritratti sbieħ dwar Pawlu, kif jaf hu. Fuq nota simili Daniel Mangion… u ma neħodiex bi kbira li llum iżerżaq xi kitba huwa wkoll. Kunsilliera varji bdew jibgħatu l-awguri u lbieraħ anki l-Arċidjoċesi ħarġet vidjo l-ġmiel tiegħu biex tfakkar lil kull Malti u Maltija fil-festa tagħhom.

Vince Farrugia ma naqasx milli jaqsam ħsieb dwar l-10 ta’ Frar u ninsab ċert li għalkemm għaddej minn perjodu mhux daqstant faċli, anki Hector Bruno ser jistenbaħ b’qalbu tħabbat għal dan il-jum għażiż. Minn Triq Sant Ursula ma nistax inħalli barra lill-għażiża Paulette Galea li bl-enerġija tagħha dejjem ixxerred xi filmat tal-festa u tiftaħar li hi Pawlina! U xi ngħid għal sħabi Carl Farrugia, Holger Camilleri, Christian Micallef, Gabriel Bartolo, Jeremy Agius u Kurt Spiteri Lucas li fl-aħħar ġimgħat ħolmu ġennata awdjo-viżiva u wettaqniha flimkien fi ftit jiem! Insemmi wkoll lil Doris Montfort, Maria Carbonaro u Polly Cremona fost l-ewwel nisa li jiġu f’moħħi li dejjem kienu jispirawni bil-preżenza tagħhom fil-komunità. Kont se ninsa lil Mario Bonello li llum saħansitra spiċċa f’intervista dwar il-festa fuq it-TV! U hemm ħafna nies oħra tafux!

Allura kif nista’ ngħid li l-festa ma saritx din is-sena? Kif qal Kieth Carabott ilbieraħ waqt il-programm, l-ikbar festa hija meta nżommu lil San Pawl f’qalbna u nippruvaw nixbħuħ. Illejla pruvajt niftakar f’tant qlub li żammew il-festa ħajja anki din is-sena meta l-pandemija waqqfet lilna wkoll, mingħaliha!

Nemmen li l-entużjażmu li għal darb’oħra qasam missieri sabiex ilbieraħ żanżan pavaljun ċkejken mal-gallarija jibqa’ eżempju ħaj li din il-festa xorta waħda nista’ niċċelebraha bil-kbir anki sakemm nistenna t-tgħanniqa ma’ ommi. Grazzi Pa. Grazzi Ma. Grazzi ħbieb!

Il-festa t-tajba Maltin!